หมอแมว

ช่วงที่ละครอุ้มรักกำลังบูมอยู่นั้น มีฉากหนึ่งที่นางเอกไปรพ.แล้วได้รับการอัลตราซาวน์4มิติและได้เห็นรูปร่าง หน้าตาของเด็ก... เชื่อว่าหลายคนคงเคยรู้จักเจ้าวิธีที่ว่านี้มาแล้วบ้างบางคนอาจจะยังไม่ รู้จัก และเชื่อว่ามีคนจำนวนไม่น้อยที่สงสัยว่า มัน4มิติยังไง เกี่ยวอะไรกับกระเป๋ามิติที่4ของโดราเอมอน....

แต่ก่อน เมื่อมีการตั้งครรภ์ไม่มีทางที่เราจะรู้ได้เลยว่าภายในท้องเป็นอย่างไร เด็กจะมีรูปร่างหน้าตาอย่างไร อวัยวะเป็นแบบไหน อาจจะรู้ทิศทางท่าทางได้จากการคลำด้วยมือ หากมีเหตุที่ไม่แน่ใจและจำเป็น หากทารกเริ่มโตพอควรก็อาจพิจารณาถ่ายภาพเอกซ์เรย์ได้ โรคหลายโรคที่ทำให้การตั้งครรภ์ในสมัยก่อนเป็นสิ่งอันตราย ก็ไม่สามารถตรวจได้ชัดเจน ภาวะหลายๆอย่างทั้งปกติหรือผิดปกติก็ไม่สามารถบอกได้จนกว่าเด็กจะคลอดออกมา (ซ้ำร้ายางภาวะเด็กคลอดมาแล้วก็ยังบอกไม่ได้)

แต่เมื่อประมาณ 20-30ปีก่อน เริ่มมีการใช้เครื่องมืออัลตร้าซาวน์ขึ้นมา... เครื่องมือนี้ ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่าใช้คลื่นเสียงที่มีความถี่สูงและใช้หลักการสะท้อน ในการตรวจจับว่าภายใต้ผิวลงไปนั้นประกอบด้วยอวัยวะใดบ้าง

หลังจากนั้นความก้าวหน้าทางสูติศาสตร์หรือการคลอดก็ก้าวหน้าไปอีกขั้น จนปัจจุบันมีเครื่องมือที่ว่านี้แพร่หลายทุกจังหวัดในไทยแล้ว

อัลตราซาวน์บอกอะไรได้บ้าง

เมื่อใช้เครื่องอัลตราซาวน์กดลงไปที่ผิว มันจะทำการส่งสัญญาณและแปลกลับมาเป็นภาพบนหน้าจอ ภาพที่ได้จะเป็นภาพตัดขวางภายในช่องท้องของมารดา และเห็นเด็กในแนวที่เด็กวางตัวอยู่ และสามารถมองทะลุเข้าไปภายในตัวเด็กนั้นได้อีก เปรียบเหมือนเราเอาตุ๊กตาเด็กมา1ตัววางลงบนเขียงแล้วหั่นเปิดดูว่าข้างในมี ไส้อะไรแบบไหนอยู่ ถ้าหากต้องการจะดูในแนวไหนมุมไหนก็เปลี่ยนตำแหน่งหัวอ่านไป (เหมือนเปลี่ยนมุมของใบมีด)

การที่มันมองภาพในแนวตัดได้เพียงแบบ เดียว จึงมีแต่ลักษณะกว้าง และ ยาว แต่ไม่มีความลึก เปรียบเหมือนเห็นภาพบนกระดาษ เราจึงเรียกมันว่า2มิติ

ประโยชน์ก็คือ

     1บอกรูปร่างลักษณะจุดต่างๆ ทั้งนี้โดยแพทย์จะต้องไถหัวอ่านไปในจุดต่างๆแล้วจินตนาการสร้างภาพเด็กขึ้นมาจากสิ่งที่เห็นบนหน้าจอ
     2บอกว่าเด็กในครรภ์อายุครรภ์เท่าใดโดยทำการวัดจากส่วนต่างๆของร่างกายเด็ก
     3บอกความผิดปกติทางโครงสร้างของสิ่งที่อยู่ในม้องแม่ ตั้งแต่รก รูปร่างลักษณะเด็ก เพศ น้ำในท้อง
     4บอกการทำงานของอวัยวะ เช่นการดูทิศทางและความเร็วของเลือด ในร่างกาย ดูลักษณะการเต้นของหัวใจ

จากที่มาตรฐานแต่ดั้งเดิม การฝากครรภ์ถ้าทำอย่างดีแม้จะทำที่ประมาณ4-5ครั้งก็เพียงพอแล้ว(กับบ้านเรา) แต่เมื่อมีเครื่องนี้ออกมา พ่อแม่บางคนก็อยากจะให้ทำในทุกครั้งที่มาฝากครรภ์เพื่อดูว่าเด็ก"สมบูรณ์"ดี ไหมจนปัจจุบันกลายเป็นลักษณะความเชื่อไปในหลายพื้นที่แล้วว่าถ้าไม่ทำจะเป็น การผิดมาตรฐาน

ความจริงต้องบอกไว้ก่อนว่าส่วนใหญ่ที่ทำเป็น ไม่ได้เรียนมา แต่ว่าเรียนรู้เอาเอง... ดังนั้นการดึงศักยภาพเต็มที่ออกมาใช้จึงอาจทำไม่ได้ นอกจากนี้ ยังมีภาวะหรือโรคอีกมากมายที่การอัลตราซาวน์ก็บอกไม่ได้ ...หลายอย่างทีเดียวที่ตอนแรกดูปกติแต่พอคลอดแล้วผิดปกติ

เอาเป็นว่าครั้งหลังผมจะเล่าเรื่องข้อจำกัดของอัลตราซาวน์เป็นอีกเรื่องหนึ่งไปเลยดีกว่า(วันนี้เอาเรื่อง4มิติก่อน)

พูดถึง 2 มิติไปแล้ว เรามาดู 4 มิติมั่ง

อัลตราซาวน์ 2มิติมีกว้างและยาว... ดังนั้นเมื่อเป็นสามมิติก็จะมีกว้างxยาวxสูง ดังนั้น ภาพที่เห็นก็จะเป็นรูปร่างของเด็กเห็นแบบเต็มๆตัว ไม่จำเป็นต้องจินตนาการแบบอัลตราซาวน์ธรรมดาอีกต่อไป ... แต่เครื่องอัลตราซาวน์สามารถเก็บข้อมูลได้ตามเวลาจริง ดังนั้นภาพ3มิติที่ออกมาจึงเป็นแบบเคลื่อนไหวได้ เมื่อปรากฎออกมาจึงมีมิติของเวลาร่วมด้วย เราจึงเรียกว่า อัลตราซาวน์4มิติ

ผล กระทบที่ออกมาเมื่อมีคนรู้จักเครื่องอัลตราซาวน์4มิติก็คือ คนบางคนเข้าใจไปว่าการทำ4มิตินี้เป็นเรื่องที่"จำเป็น" ... ซึ่งเป็นเรื่องปกติ เมื่อมีนวัตกรรมใหม่ๆออกมาก็จะมีคนที่ต้องการใช้

ผมเองเคยโดนคนไข้ตั้งคำถามครั้งนึงว่า ต้องการไปอัลตราซาวน์4มิติแบบที่เห็นในหนังจะใช้ใบส่งตัวแบบบัตรประกัน สุขภาพถ้วนหน้า(30บาทเดิม)ได้หรือไม่... เมื่อบอกว่าไม่ได้ก็ได้รับการเกริ่นๆกลับมาว่า มีความเป็นไปได้ไหมว่าเด็กในท้องจะผิดปกติ และถ้าผิดปกติใครจะรับผิดชอบ... ผมก็ได้แต่แนะนำไปว่าไม่เห็นความเสี่ยงใดๆที่ชัดเจนหรือจำเป็นต้องทำ แต่หากจะทำก็สามารถไปหาทำได้ตามรพ.เอกชนใหญ่ๆ

กลับมาที่ประโยชน์ของ อัลตราซาวน์4มิติ ประโยชน์ของเครื่องนี้ที่มีเหนือกว่าก็คือสามารถทำให้เห็นภาพเด็กได้ชัดเจน ยิ่งขึ้น ดังนั้นพ่อแม่เด็กก็สามารถมองเห็นภาพได้โดยไม่ต้องจินตนาการตามคำบอกเล่าของ แพทย์ พ่อแม่สามารถเห็นหน้าลูกได้ชัดเจน สามารถเห็นการเคลื่อนไหวของลูกได้
บาง โรงพยาบาลมีการอัดเป็นซีดีประกอบเพลง... ดังนั้นลักษณะนี้จึงมีแพทย์บางท่านเรียกว่าentertaining ultrasound นั่นคือไม่ได้มีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจน แต่ทำไปเพื่อความต้องการของพ่อแม่
ส่วนประโยชน์ต่อแพทย์ในการวินิจฉัยโรค หลักๆในประเทศไทย จะเป็นการวัดปริมาตร(ใช้มากในเรื่องธาลัสซีเมีย) ดูปริมาณน้ำคร่ำ ดูลักษณะหัวใจและการทำงานของหัวใจ และประโยชน์ในแง่ความง่ายในการอธิบายพ่อแม่ ในกรณีเด็กมีความผิดปกติอย่างรุนแรงอย่างเช่นกรณีเด็กไม่มีสมอง (anencephaly) เด็กที่มีลำไส้ยื่นออกมานอกตัว(gastrochysis) ฯลฯ ซึ่งแต่เดิมการอธิบายด้วยเครื่องอัลตราซาวน์ธรรมดาพ่อแม่เด็กมักไม่ค่อยเข้า ใจ การใช้เครื่อง4มิติจะช่วยให้เห็นภาพได้ง่ายและเข้าใจได้มากขึ้น

นั่นคือข้อที่4มิติเหนือกว่าแบบธรรมดา

ส่วน ข้อที่ทั้งแบบ4มิติและแบบธรรมดามีเท่ากันคือ หลายๆโรคพบก่อนหรือพบหลังมีค่าเท่ากันหรือใกล้เคียงกัน การรู้ก่อนไม่ได้ช่วยให้เกิดความเปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด

ดังนั้นในสภาพปัจจุบันที่เราเป็นประเทศผู้รับเทคโนโลยีมาใช้ การดูแลรักษาทางสุขภาพอย่างพอเพียงเป็นสิ่งที่จำเป็น การตั้งครรภ์ก็เช่นกันนั่นคือการตั้งครรภ์อย่างมีคุณภาพ ทำการวางแผนล่วงหน้าและดูและสุขภาพทั้งก่อน ระหว่างและหลังการตั้งครรภ์ ...ร่วมกับการฝากท้องอย่างสม่ำเสมอและเตรียมตัวเพื่อคลอด เป็นสิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าการตรวจชนิดใดๆทั้งนั้นครับ

ภาพประกอบ

1. http://www.doctorscareclinic.com/images/ultrasound-scan.jpg