หมอแมว

เชื่อว่าคนส่วนมากไม่เคยกระดูกหัก แต่อย่างน้อยคงจะเคยมีปัญหาสงสัยกระดูกหักเกิดขึ้นมาแล้วบ้าง
และสำหรับคนที่เคยกระดูกหักและไปโรงพยาบาล คงต้องมีส่วนหนึ่งแหละที่เคยเถียงและทะเลาะกับหมอในเรื่องการรักษาพยาบาลมาแล้ว

วันนี้จะคุยเกี่ยวกับความเข้าใจที่ไม่ตรงกันที่ทำให้เกิดปัญหาในการรักษาดูแลครับ

1. ก่อนกระดูกจะหัก ต้องมีแรงมาทำที่กระดูก และเนื่องจากระดูก ไม่ได้ยอมให้หักกันง่ายๆ แรงที่มาทำต้องมากพอ
ดังนั้นถ้าแรงไม่มากพอ กระดูกก็ไม่หัก
ถ้ากระดูกหัก แปลว่ากระดูกอาจมีอะไรอยู่เดิม
ถ้ากระดูกหัก ส่วนข้างๆอาจโดนไปด้วย

ก่อนที่จะมาพิมพ์ พึ่งอยู่เวรมาหมาดๆ

-คนแรก เป็นผู้ใหญ่ เมามาเจ็บที่แขน ไม่รู้ไปโดนอะไรมา แต่ไม่แรงมาก มาขอx-rayว่าหักไหม.. ถามว่าเจ็บไหม บอกว่าเจ็บนิดหน่อย ตรวจดูไม่บวม ไม่แดง การทำงานทำได้ปกติ ลองออกแรงใส่กระดูกท่อนที่บอกว่าเจ็บก็ไม่เจ็บ กดที่ตำแหน่งนั้นก็ไม่เจ็บ
ผมไม่ยอมถ่ายfilmให้ เพราะไม่น่าหัก ก็โดนโวยวายนิดหน่อยว่าทำไมไม่ยอมทำให้ ถ้าหักจะให้ผมรับผิดชอบจ่ายค่ารักษาพยาบาล... ผมก็ยืนยันว่าไม่ยอม เพราะว่าการหัก จะต้องมีการฉีกขาดของเส้นเลือดเนื้อเยื่อรอบๆกระดูก จะต้องเจ็บ ปวด และทำให้ปวดมากขึ้นได้หากไปเพิ่มแรงให้มัน
ฟังจากประวัติ ชายคนนี้ไม่ได้โดนอะไรแรงมา อายุไม่ได้แก่มากกระดูกน่าจะปกติ ตรวจไม่เจออะไร ถ้าผมให้ไปถ่ายเอกซ์เรย์ ก็เปลืองเงินประเทศชาติเปล่าๆ
-คนที่สอง ตกตึกมา5ชั้น เอาเท้าลงพื้น มีอาการปวดท้องแน่นหน้าอกปวดหลังปวดขา เข้ามารอบแรก ผมก็ต้องตรวจเพื่อดูว่ามีอะไรที่ถึงตายในเวลาสั้นๆไหม... ปอดดี หัวใจดี ความดันเลือดก็ดี... ผ่าน มาดูขั้นสอง ดูว่ามีการบาดเจ็บที่ใดบ้าง งอหัวได้ เจ็บหลังหน่อยๆ ปวดเท้า แล้วก็ท้องอืดแข็ง.. ผมก็ขอให้x-rayส่วนต่างๆที่สงสัยว่าหัก
ปรากฎว่าส่วนที่ตกพื้นก่อน คือเท้า ไม่หัก ที่หักน่ะคือกระดูกหลัง.. ซึ่งญาติคนไข้ค่อนข้างงง เพราะว่าคนไข้มีอาการที่หลังน้อยมาก ส่วนในจุดที่มีอาการให้เห็นหนักๆคือปวดแน่นหน้าอก ปวดเท้าปวดขา ส่วนพวกนี้ไม่เป็นอะไรมาก แต่ในส่วนที่อาการไม่มาก กลับมีหักชัดเจน
-คนที่สาม เจอเมื่อหลายเดือนก่อน เป็นเด็กอายุ14-15ข้อมือหักมา มีเอกซ์เรย์มาแล้ว ผมดูก็เห็นว่าหักจริงๆ แต่พอถามแล้วพบว่าแค่โดนเพื่อนบีบข้อมือ แถมรักษามา1เดือนกระดูกไม่ได้ดีขึ้นเลย... รายนี้ดูแล้วไม่ปกติธรรมดาเลยเพราะแรงที่ทำให้หักเป็นแค่แรงจากมืออีกคน พอคุยกับหมอกระดูกแล้วร่วมกันดูก็เห็นว่า น่าจะมีความผิดปกติของกระดูกซึ่งอาจจะเป็นมะเร็งกระดูก... รายนี้ผมไม่ได้ดูต่อไม่ทราบว่าเป็นเช่นไรต่อไป

เห็นได้ว่า คนแรก ตรวจแล้วไม่สงสัย แรงที่ทำไม่มากพอ ไม่จำเป็นต้องx-ray
คนที่สอง ตรวจแล้วพอสงสัยบ้าง แรงที่มาทำมากพอ(กระดูกหลังที่บั้นเอวเป็นจุดเปลี่ยนแนวแรง จะหักบ่อยๆจากอุบัติเหตุ) ก็x-rayทั้งที่ไม่ได้มีอาการมาก
คนที่สาม เมื่อประวัติไม่เข้ากับสิ่งที่ตรวจพบและไม่เข้ากับx-ray แปลว่าต้องมีอะไรผิดปกติ

อ่านข้อแรกแล้ว หวังว่าต่อไปคนที่เดินชนโต๊ะเฉยๆ คงไม่กลัวกระดูกหักนะครับ ... เพราะแรงมันไม่มากพอ

2. กระดูกหัก อาจไม่ถึงตาย แต่ของใกล้ๆกระดูกอาจทำให้ถึงตายหรือพิการ
เป็นข้อสำคัญที่ต้องคุยถึง เพราะว่าบางครั้งเราเห็นกระดูกหักอยู่ชัดๆ แต่หมอกลับเหมือนไปสนใจอย่างอื่นที่ไม่ได้เกี่ยวกับกระดูกที่หัก จนบางครั้งเข้าใจไปว่าหมอไม่สนใจ

เรื่องมีอยู่ว่า คนไข้มารถคันเดียวกัน รถคว่ำกระเด็นตกจากรถ ทั้งสองคนเป็นผู้ชายอายุพอๆกัน เจ็บจุกเสียดที่หน้าอกขวา
ทั้งสองคนได้ไปเอกซ์เรย์ แล้วผลออกมาว่า คนแรก ซี่โครงหักไปสองซี่ ปอดปกติ คนที่สองตอนฟังปอดได้ยินเสียงหายใจเบากว่าปกติ เอกซ์เรย์ออกมาพบว่าซี่โครงไม่หัก..แต่ว่าปอดมีลมรั่วให้เห็น..
ก็เลยให้คนแรกที่กระดูกหักกลับ ส่วนคนที่ปอดรั่วให้นอนโรงพยาบาล ปัญหาก็มีตามมาคือคนที่ไม่ให้นอนจะขอนอนเพราะว่าเห็นว่ากระดูกหัก (อีกคนเหนื่อยขึ้นชัดเจนจนไม่ต้องบอกอะไร ยังไงก็กลับไม่ไหวอยู่แล้ว) ซึ่งเรื่องกระดูกหักที่ไม่ต้องรักษาจะกล่าวถึงในหัวข้อถัดไป

ในหลายๆครั้ง เวลาที่หมอเอาฟิล์มมาดู ญาติๆหรือคนไข้อาจเดินตามมาดูและเห็นรอยหักชัดๆ ..บางคนวิพากษ์วิจารณ์ บางคนบอกหมอว่าหมอจะต้องรักษาอย่างไรบ้าง บางคนบอกว่าหักนิดเดียวจะขอกลับไปรักษาเองกับหมอน้ำมันฯลฯ
ความจริงหมอไม่ได้ดูแค่ว่าอะไรหัก หักตรงไหน แต่ดูของรอบๆด้วย
กระดูกซี่โครงหัก ผมแทบไม่ได้สนใจกระดูกเลย แต่จะนึกไว้เสมอว่าแรงที่ทำกระดูกหัก มันมากพอที่จะทำให้ปอดช้ำหรือฉีกได้ อย่างแรกที่ดูคือดูว่าลมหรือเลือดรั่วออกมาจากปอดไหม ไม่ได้ไปสนใจกระดูก
กระดูกต้นขาหัก โดยเฉพาะในคนแก่ๆ ถ้าหัก แล้วบอกว่าพึ่งหักมา10นาที ผมจะรีบบอกให้เจาะเลือดให้น้ำเกลืออาจจะต้องเตรียมขอเลือดมาให้ ... ในขณะที่หากบอกว่าหักมา7วัน ผมอาจดูๆแล้วส่งต่อให้หมอกระดูกไปดูต่อ เพราะรู้ว่า กระดูกต้นขาหักสามารถมีเลือดออกมาได้ถึง2-3ลิตร ซึ่งมากพอที่จะทำให้ตายได้
กระดูกแขนหัก ที่เคยเจอคือไปให้หมอน้ำมันหมอชาวบ้านดึงแขนให้เข้าที่แล้วมาโรงพยาบาลเพื่อมาขอx-ray ที่จำได้แม่นเพราะหมอชาวบ้านคนนี้ดึงได้ดีกว่าหมอทั่วไปดึงซะอีก เพราะดึงครั้งเดียวแล้วกลับมาแนบสนิทยังกับไม่เคยหักมากก่อน แต่ดึงเสร็จแล้วขยับมือบางส่วนไม่ได้ พอตรวจดูร่วมกับการดูฟิล์ม ก็เชื่อว่าเส้นประสาทเข้าไปขัดอยู่หลังการหัก และเมื่อดึงเข้าที่ก็ทำให้เกิดการกดทับเส้นประสาท(ไม่ว่าหมอแผนโบราณ(ที่ดึงเป็น)ดึงหรือแผนปัจจุบันดึง ก็เกิดได้พอๆกัน)คนนี้ก็ต้องไปผ่าตัดพร้อมกับอธิบายไปด้วยว่าเป็นสิ่งเรื่องที่เกิดขึ้นได้หลังการบาดเจ็บแล้วรักษา ไม่ได้เกิดจากความผิดพลาดในการรักษาแต่อย่างใด

3. กระดูกหัก ทำไมไม่รักษา
กระดูกที่ก่อเรื่องกับหมอมากที่สุดในเรื่องนี้ คือกระดูกซี่โครง
ใครที่อ่านเรื่องนี้แล้วลองไปถามหมอที่คุณรู้จักนะครับว่าจำคนไข้คนนี้ได้หรือเปล่า ผมว่าหมอเกือบทุกคนต้องเจอ เผลอๆถามไปแล้วหมออาจจะสะดุ้งเอาว่ารู้ได้ยังไงเป็นญาติกันหรือเปล่า
"ผู้ชายอายุราวๆ40 ดื่มสุรามา ขับรถมอเตอร์ไซค์กลับบ้านแล้วเจอหมาตัดหน้า รถล้ม ซี่โครงหัก ขอนอนโรงพยาบาล"

เรื่องราวมักเป็นกันอย่างนี้แหละครับ ตรวจแล้วจะเจ็บมาก แต่ว่าพอดูว่าปอดปกติ การรักษาก็มีเพียงให้ยาparaแก้ปวดเท่านั้น
อาจจะถามว่ากระดูกหักเชียวนะ ไม่ทำอะไรหน่อยหรือ.. คำตอบก็คือParaนั่นแหละ ที่ให้ไปแก้ปวด เพราะว่าซี่โครงหักก็ต้องปวด
ถามว่าไม่ต้องทำอะไรอย่างผ่าตัดเอามาต่อ ใส่เฝือก ดาม ฯลฯ ก็ต้องตอบว่าไม่
เพราะว่าซี่โครงซี่ที่อยู่รอบๆทำหน้าที่เป็นตัวดามไว้ให้อยู่แล้ว อีกทั้งประโยชน์ของการดามก็คือการทำให้ไม่เจ็บ การจะดามไม่ให้ซี่โครงเจ็บก็ต้องไม่ให้มันขยับ ดังนั้นก็ต้องทำให้ลำตัวไม่หมุนเอี้ยวหรืองอได้...กลายเป็นหุ่นกระบอก... เทียบผลดีผลเสียแล้วไม่ใส่จะเข้าท่ากว่า

กระดูกอันดับสองได้แก่ไหปลาร้า (ที่เป็นสันๆระหว่างไหล่กับคอ)
เวลาหัก คนส่วนใหญ่เข้าใจว่าจะต้องผ่าตัดเพราะว่ามันอยู่ในตำแหน่งที่เข้าเฝือกไม่ได้ชัดๆ แต่หมอจะให้เพียงผ้ามาขึงที่ไหล่ ให้ไหล่ผายออกดูกร่างๆ
ยิ่งเวลาหายแล้วเหลือรอยไม่สนิท ก็ยิ่งเป็นเรื่องสนุกบางให้เล่าว่าหมอไม่ยอมรักษาทำให้กระดูกติดกันไม่ดี
ความจริงก็คือ กระดูกท่อนนี้ไม่ได้ทำงานอะไรมากมายนักในคนทั่วไป การรักษามีหลักอยู่ที่ว่าในระหว่างที่รอกระดูกติด ทำยังไงถึงจะติด ไม่เจ็บ และยังทำงานอื่นๆได้
การพันผ้าขึงไหล่ จะทำให้ไม่เจ็บ และแขนยังขยับได้ปกติ กระดูกก็รอติดของมันเอง ข้อเสียคืออาจติดไม่เข้ารูปนัก
ถ้าต้องการให้เข้ารูป ก็ต้องพันในแบบที่ขยับยกไหล่ไม่ได้3เดือน ซึ่งทรมานและทำไม่ได้ในทางปฏิบัติ เพราะการจะทำให้กระดูกไหปลาร้าไม่เคลื่อน จะต้องพันจนขยับศอกไม่ได้(ลองขยับศอกแล้วเอามือจับกระดูกไหปลาร้าจะเห็นว่ามันขยับแม้ไม่ขยับไหล่)
การผ่าตัด กระดูกเข้ารูปดี แต่ว่าข้อเสียก็คือ ราคาแพง คนทำได้มีไม่มาก และที่สำคัญที่สุด โอกาสที่ทำแล้วกระดูกไม่ติดมีสูง


ยังไม่หมดนะครับยังมีต่อ เดี๋ยวจะมาต่อในครั้งถัดไป

ปล. เผยแพร่ครั้งแรกใน MTHAI จำวันเดือนปีไม่ได้

ปอ. มุมมองต่อเรื่องกระดูกหักของผมในปัจจุบัน ต่างไปจากเมื่อก่อนนิดหน่อย แต่เอาของเดิมมาลงไว้ก่อนครับ